Wyznaczanie granic w wychowaniu

Z pewnością wiele osób spotkało się z pojęciem wyznaczania granic  w wychowaniu i potrafi wyjaśnić czym jest oraz określić zasadność ich wyznaczania. Lecz przechodząc do praktyki napotykamy wiele trudności, ponieważ jest to długotrwałym procesem wymagającym czasu, uwagi, a także wiedzy.  Pomimo wielu przeciwności z jakimi możemy się spotkać niezwykle istotne jest konsekwentne wyznaczanie granic, gdyż ma to znaczenie dla prawidłowego rozwoju dzieci oraz ich społecznego, psychicznego i fizycznego funkcjonowania.

Wyznaczanie granic  w wychowaniu to określenie obowiązujących norm i zasad, czyli zachowań akceptowanych oraz nieakceptowanych. W zależności od stylu wychowania granice mogą być stawiane w różny sposób, jednak nie każdy jest dobry dla dziecka. Niektóre są wręcz szkodliwe i w konsekwencji mogą prowadzić do pojawienia się negatywnych zachowań. Trzeba pamiętać o tym, iż każdy styl wychowawczy pociąga za sobą ukształtowanie się określonych cech. Jakie to będą cechy zależy od nas – rodziców.

a)      styl autorytarny – wąskie granice funkcjonowania, nadmierna kontrola i duża dominacja rodzica. Rodzice nie objaśniają zasad i żądają posłuszeństwa. Dzieci nie mają możliwości testowania i odkrywania. Może prowadzić to do ukształtowania się takich cech, jak: uległość, konformizm, brak pewności siebie, niska motywacja do osiągnięć oraz agresja;

b)      styl liberalny – granice zbyt szerokie oraz duża pobłażliwość ze strony rodziców. Ten styl prowadzić może do egoizmu, impulsywności, lękliwości, a także trudności w ukształtowaniu się dojrzałości emocjonalnej;

c)      styl demokratyczny – wyraźne i konsekwentne wyznaczanie granic oparte na miłości i szacunku do dziecka. Styl ten prowadzi do ukształtowania takich cech jak: pewność siebie, wytrwałość, zadowolenie, zdrowa samoocena.

Granice mogą być także niestabilne, gdy ich wyznaczanie zależne jest od nastrojów rodziców. Prowadzi to do braku poczucia stabilności u dzieci. Rodzi się zatem pytanie o to jak wyznaczać granice. Oto kilka wskazówek:

·         granice nie mogą być zbyt wąskie, ani zbyt szerokie. Jedynie zrównoważone, rozsądne i mądre granice pozwalają na uczenie się odpowiedzialności i kształtują emocjonalnie dojrzałą osobę;

·         granice musza być stałe, czyli muszą być przestrzegane przez  wszystkich i w każdej sytuacji;

·         granice powinny być dynamiczne, co oznacza, że muszą być dopasowane do wieku dziecka oraz poziomu jego rozwoju;

·         normy i zasady, które wprowadzamy powinny być zrozumiałe dla dziecka. Za każdym razem formułując je powinniśmy spytać dziecko czy je rozumie  i dokładnie objaśnić;

·         wyznaczając granice należy określić następstwa ich naruszenia i konsekwentnie  to egzekwować.

Z wyznaczania granic płynie wiele korzyści. Przede wszystkim czynią świat w oczach dzieci   miejscem bezpiecznym i przewidywalnym. Gdy dziecko ma jasno określone zasady świat jest dla niego bardziej zrozumiały, dzięki czemu z łatwością może określić swoje w nim  miejsce. Czuje się także bezpiecznie zarówno w sensie psychicznym jak i fizycznym. Dziecko ma także możliwość dokonywania wyborów, uczy się podejmowania decyzji, wiary w siebie,  a także radzenia sobie  z przeciwnościami. Wszystko to dzieje się pod bacznym okiem rodziców, którzy pozwalają dziecku decydować o sobie najpierw w prostych kwestiach, a wraz z dorastaniem w kwestiach coraz dojrzalszych aby nabrało pewności siebie i emocjonalnej dojrzałości. Korzyścią płynącą z wyznaczania granic jest także możliwość wpływania na dziecko poprzez stosowanie konsekwencji, a nie kar. Ponadto dziecko uczy się społecznie akceptowanych norm, zasad i reguł życia społecznego, co  z pewnością dla każdego rodzica jest niezwykle istotnym celem w wychowaniu.

Gry edukacyjne, które można zrobić w domu cz. II

    W tym artykule przedstawiam kolejną grę edukacyjną, którą można przygotować w łatwy sposób. Najlepszym sposobem jest przygotowanie figur i obrazków w programie paint, następnie wydrukowanie i przyklejenie na sztywną tekturę. Obrazki na dominie mogą przedstawiać rzeczy z najbliższego otoczenia dziecka i takie, które dziecko lubi oraz jest związane emocjonalnie. W taki sposób łatwo zaangażuje się w grę i chętnie będzie  w niej uczestniczyć. 

Domino obrazkowo - figurowe

   Proponowana gra, w sposób przyjemny i w formie zabawy, uczy dzieci kojarzenia liczebności zbioru z figurą liczbową. Na każdym klocku domina znajduje się określona liczba kropek oraz obrazek przedstawiający rzeczy i zwierzęta.  Zadaniem dziecka jest przeliczenie zbioru i dopasowanie do niego odpowiedniej ilości kropek. 

Ilustracja 1. Opracowanie własne

Gry edukacyjne, które można zrobić w domu

      Nie trzeba kupować drogich gier edukacyjnych, aby poprzez zabawę zapewnić dzieciom prawidłowy rozwój. Wystarczy trochę wyobraźni oraz czasu na przygotowanie gier i zabaw:) Warto poświecić chwilę, gdyż wspólne spędzanie czasu z dzieckiem podczas gier edukacyjnych to nie tylko inwestycja w ich rozwój intelektualny, ale także emocjonalny i społeczny poprzez zacieśnianie więzi i przestrzeganie ustalonych reguł i zasad. 

1. Pierwszą grą edukacyjna, którą można wykonać w domu jest domino trójkątne. Można przygotować kilka wersji tej gry odpowiednio do wieku dziecka i jego umiejętności. 

     Do tej gry potrzebne są nam trójkąty równoboczne wycięte z kartek bloku technicznego, bądź sztywnej tektury. Przy każdym z boków trójkąta rysujemy odpowiednią ilość kropek.

Gra polega na układaniu trójkątów obok siebie, aby suma boków przylegających równa była np. liczbie 5. W zależności od wieku dziecka można zwiększyć wynik dodawania i suma może wynosić 10. 

     Inna wersją tej gry jest napisanie cyfr zamiast rysowania kropek. Będzie to gra dla dzieci w wieku szkolnym, które poznają cyfry i uczą się dodawać. 

Jeśli chcemy, aby dziecko podczas gry poznawało tylko cyfry, można przygotować trójkątne tabliczki, na bokach których będą  kropki i cyfry. Wtedy dziecko dopasowuje ilość kropek do odpowiedniej cyfry. 

Trójkątnych tabliczek musi być odpowiednio dużo, najlepiej ok. 50. Jest to świetna zabawa dla dzieci, podczas której nie czują wcale, że się uczą. Sprawia ona dużo przyjemności, a efekty edukacyjne szybko są widoczne. 

Jeśli przygotują Państwo taką grę i będą ćwiczyć razem z dzieckiem proszę podzielić się wrażeniami dzieci. To będzie dla mnie ogromna radość:) 

Życzę przyjemnej zabawy:) 

Znaczenie aktywności twórczej w rozwoju dzieci cz. II

      Rysunek dziecka jest wyrazem całej jego osobowości. Odzwierciedla poziom rozwoju fizycznego, społecznego oraz intelektualnego, uczucia dziecka, poczucie estetyki, czy zdolności twórcze. Na podstawie rysunku możemy zatem wnioskować o rozwoju dziecka w różnych jego aspektach (umysłowym, emocjonalnym, fizycznym, percepcyjnym, społecznym, estetycznym). 

1. Rozwój umysłowy

    Gdy nie można porozumieć się jeszcze z dzieckiem za pomocą słów przydatny jest rysunek, który pozwala na określenie rozwoju umysłowego. Bogactwo szczegółów rysowanego przedmiotu zazwyczaj świadczy o wysokiej inteligencji. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy wysnucie takiego wniosku nie będzie prawdziwe. Przyczyną może być zahamowanie emocjonalne lub niechęć i brak zainteresowania tym, co aktualnie rysuje. Jednak najczęściej rysunek bogaty w szczegóły jest wyrazem inteligencji. Jest to związane z coraz większą świadomością dziecka o otaczającej go rzeczywistości.  Dziecko 3-letnie przedstawiając człowieka rysuje tzw. głowonogi (duża głowa, od której odchodzą dwie kreski przedstawiające nogi). Jeśli dziecko 5-letnie w taki sposób rysuje człowieka posiada zdolności intelektualne dziecka 3-letniego.  Dlatego takie ważne jest aby dawać dzieciom jak najwięcej sposobności do rysowania i odzwierciedlania otaczającej ich rzeczywistości oraz emocji, a poprzez to uwrażliwianie ich na to co dzieje się wokół nich. 

      Na podstawie rysunku odczytujemy na jakim poziomie rozwoju znajduje się dziecko, ale także poprzez rysunek dziecko się rozwija - intelektualnie, fizycznie, emocjonalnie i społecznie - i to jest bardzo ważne. 

2. Rozwój emocjonalny

     O rozwoju emocjonalnym dziecka można wnioskować na podstawie autoidentyfikacji dziecka z rysunkiem, który tworzy. Stereotypowe powtórzenia, czyli odtwarzanie pewnego motywu bez żadnych zmian, uboga ekspresja oraz nieuwzględnianie osobistych elementów (brak emocjonalnego związku z rysunkiem) świadczyć może o sztywności myślenia. W takim przypadku mówimy o niskim poziomie zaangażowania. Natomiast po drugiej stronie kontinuum znajduje się wysoki poziom zaangażowania, który charakteryzuje dzieci wręcz pochłonięte odzwierciedlaniem otaczających ich przedmiotów.  

       Bardzo często rodzice nieświadomie zachęcają dzieci do sztywnego odwzorowywania przedmiotów, poprzez gotowe kolorowanki, bądź przerysowywanie motywów. Jest to mechaniczna aktywność, która wyłącza myślenie dziec oraz pozbawia swobody działania, dlatego powinno się tego unikać. Czysta kartka i kredki w zupełności wystarczą każdemu dziecku. Dzieci, które mechanicznie i sztywno wyrażały swoją aktywność twórczą, nie będą spontaniczne i kreatywne w innych aspektach życia, a także będą odczuwały lęk w kontakcie z nowymi doświadczeniami. Dzieci takie staną się wycofane i bierne. 

         O prawidłowym rozwoju emocjonalnym świadczy fakt, iż dzieci uwzględniają w rysunku same siebie, identyfikuje się ze swoimi dziełami, a także chętnie posługują się nowymi technikami. Im bardziej dziecko jest zaangażowane w tworzenie swoich rysunków, tym silniej przyczynia się to do emocjonalnego rozwoju.

Znaczenie aktywności twórczej w rozwoju dzieci cz. I

Aktywność twórcza ma ogromne znaczenie dla rozwoju dzieci w każdym jego aspekcie (emocjonalnym, umysłowym, fizycznym, społecznym, percepcyjnym, estetycznym). Wszelka twórczość jest środkiem wyrazu dzieci oraz odzwierciedleniem ich psychiki i całej osobowości. W swoich dziełach wyrażają uczucia, myśli, wiedzę o toczeniu oraz  emocje. Z ich prac plastycznych można odczytać na jakim poziomie rozwoju aktualnie się znajdują. Każde dziecko ma zakorzenione impulsy twórcze, które mogą zostać zablokowane poprzez nieodpowiednie podejście otoczenia do ich twórczości. Ocenianie prac dzieci tak jak dorosłych, a także wywieranie wpływu  poprzez narzucanie swojej wizji rysunku (barwa, proporcje) jest niepoprawne, a wręcz szkodliwe. Hamuje to twórczość dzieci, a także ich ufność we własne możliwości i siły, które są podstawą do rozwoju bardziej zaawansowanych form twórczości. Dzieci, które nie chcą rysować bądź mówią, że nie potrafią najprawdopodobniej wiarę tę utraciły. Każde dziecko powinno odnaleźć własny, twórczy sposób wyrażania uczuć i emocji, co uczy ich niezależności myślenia. Dorośli mają za zadanie jedynie wspieranie ich artystycznych prób, ponieważ odpowiednia stymulacja uzdolnień służy zapobieganiu zaburzeniom w sferze emocji i intelektu. 

Dzieci powinny poznawać świat polisensorycznie, czyli dzięki wszystkim swoim zmysłom. Ciekawość świata i eksploracja otoczenia jest naturalną potrzebą każdego dziecka. Niech dotykają, wąchają, smakują, słuchają, patrzą, po prostu działają w swoim otoczeniu, a aktywność plastyczna daje ku temu ogromne możliwości. Podstawą jest zapewnienie dzieciom wszelkich potrzebnych materiałów, a reszta leży już w ich rękach i w ich wyobraźni, która rozwija się im bardziej otoczenie pobudza dzieci do twórczości. Nie dawajmy dzieciom gotowych rysunków do pokolorowania, ponieważ niekorzystnie wpływa to na ich ekspresję. Dzieci nie muszą przy tym myśleć, a także obniża się ich wiara we własne możliwości, gdy zdają sobie sprawę, że nie potrafią tak ładnie narysować przedmiotów, czy zwierząt jak jest to przedstawione na rysunku. Wychodząc poza twórczość plastyczną dzieci, chciałam zauważyć, iż jest wiele zadań dla dzieci typu zamaluj rysunki (np. zamaluj wszystkie zajączki, litery, cyfry, itp. na rysunku), które nic nie wnoszą do rozwoju dzieci, a jedynie uczą ich schematycznego myślenia o otaczającej ich rzeczywistości, nie pomagają w kształtowaniu pojęcia liczby, czy nauce czytania. Takie zadania, niestety pojawiają się w podręcznikach do klas I-III.

W kolejnym artykule opiszę szczegółowo znaczenie aktywności twórczej na aspekty rozwoju dzieci. Proszę dzielić się swoimi spostrzeżeniami na ten temat. 

Zabawy ruchowe z pokazywaniem

      Zabawa ta jest doskonałą propozycją dla 2-3 letnich dzieci, ale również tych w wieku przedszkolnym. Poprzez ruch i naśladowanie gestów uczą się i bawią.  Zabawy są bardzo rozwijające. Kształtują orientację w schemacie własnego ciała (lewa i prawa strona strona ciała) i przestrzeni, schemacie ciała (wskazywanie części ciała), doskonalą umiejętność spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej. Poprzez zabawy dzieci przełamują nieśmiałość oraz nabierają pewności siebie i  co najważniejsze - dzieci je uwielbiają!

Wiersze nie są mojego autorstwa. Pochodzą z prywatnego zbioru.

Rączki robią klap, klap, klap. 

(klaszczemy)

Nóżki robią tup, tup, tup. 
(tupiemy)
Tutaj swoją główkę mam. 
(wskazujemy głowę)
I po brzuszku bam, bam, bam. 
(klepiemy się po brzuszku)
Buzia robi am, am, am. 
(otwieramy i zamykamy buzię)
Oczka patrzą tu i tam. 
(kręcimy głową)
Tutaj swoją główkę mam.
(pokazujemy głowę)
I na nosku sobie gram.
(pokazujemy nosek, lub udajemy że gramy na nim jak na flecie)

Lata osa koło nosa. 
Lata mucha koło ucha.
Lata bąk koło rąk. 
Lecą ważki koło paszki. 
Lata pszczoła koło czoła. 
Lata mucha koło brzucha.
Lecą muszki koło nóżki. 
Biegną mrówki koło główki. 
Pełznie gąsieniczka dokoła policzka. 
(Pokazujemy dziecku poszczególne części ciała tak jak mówi wierszyk)


W leśniczówce za lasem 
(pokazujemy dom)
Spoglądając przez okno 
(przykładamy dłoń do czoła)
szmer usłyszał leśniczy 
(przykładamy dłoń do ucha)
zajączek puka w drzwi. 
(pukamy)
Oj, pomóż, pomóż, pomóż mi, 
bo mnie inny zastrzeli-pif- paf, 
Chodź zajączku, chodź do mnie,
ja ciebie obronię.
(przytulamy)



Idzie idzie stonoga, a tu ... noga.
Idzie idzie malec, a tu ... palec.
Idzie idzie koń, a tu ... dłoń.Idzie idzie krowa, a tu ... głowa.
A na końcu leci kos, a tu ... nos.
(W miejscu kropek należy wstawić imię dziecka. Pokazujemy części ciała dziecka o których mówi wierszyk)

Głowa, ramiona, kolana, palce,
kolana, palce, kolana, palce.
Głowa, ramiona, kolana, palce.
Oczy, uszy, usta, nos.
(Pokazujemy części ciała)

Idzie Pani tup, tup, tup.
(tupiemy nogami)
Dziadek z laską stuk stuk stuk.
(uderzamy nogą o podłogę)
Skacze dziecko hop hop hop.
(skaczemy)
Żaba robi dłuuugi skok!
(duży krok do przodu)
Wieje wietrzyk fiu fiu fiu.
(podnosimy ręce do góry i machamy nimi)
Kropi deszczyk puk puk puk
(klaszczemy)
Deszcz ze śniegiem chlup chlup chlup.
(szuramy nogami)
A grad w szyby łup łup łup!
(uderzamy nogami o podłogę)
Świeci słonko, wieje wietrzyk pada deszczyk.

Paluszkowe wierszyki

   W rozwoju fizycznym dziecka istotny jest ruch. Zabawy ruchowe i różnorodne ćwiczenia doskonalące małą i dużą motorykę wyrabiają szybkość i zwinność, a także zręczność. Zabawy paluszkowe opierają się na mówieniu wierszyków i ilustrowaniu je gestami. Są one doskonałą metodą, która rzutuje na wiele aspektów  w rozwoju dziecka:

- rozwijają sprawność manualną;

- wpływają na rozwój mowy, gdyż wiersze wzbogacają słownictwo;

- pomagają się zrelaksować oraz pogłębić więź emocjonalną z rodzicami.

Oto kilka propozycji. Jeśli znacie inne, Drodzy Rodzice, możecie tutaj się nimi podzielić, aby powstała baza zabaw i ćwiczeń dla dzieci. Miłej i radosnej zabawy!

Wiersze nie są mojego autorstwa. Pochodzą z prywatnych zbiorów.

Mam 10 palców małych do zabawy doskonałych.

(dzieci podnoszą dłonie do góry, na wysokości twarzy)
Mogę wszystko zrobić nimi - paluszkami malutkimi!
(dzieci nadal trzymają dłonie na wysokości twarzy i dodatkowo ruszają paluszkami)
Mogę zamknąć je w piąsteczki lub rozłożyć jak chusteczki.
(zgodnie z treścią dłonie zamykają w piąstki a następnie rozkładają je przed sobą)
Mogę w słonko je zamienić, albo schować do kieszeni. 
(w rozłożonych dłoniach dzieci „rozczapierzają" paluszki a następnie wkładają do kieszeni)
Mogę podnieść je wysoko lub rozłożyć tak szeroko. 
(dzieci podnoszą ręce wysoko do góry a następnie rozkładają je w bok)
 Mogą w koszyk się zaplątać albo jak motylek latać. 
(dzieci splatają dłonie palcami ze sobą, potem udają machanie skrzydełkami)
Mogę je ustawić w rządku lub rozpocząć od początku!
(dzieci łączą ze sobą paluszki w obu dłoniach)

Pięć paluszków

(dzieci poruszają palcami obu rąk)

Prawa ręka ma, lewa ręka ma

(dzieci wyciągają odpowiednio kolejno ręce przed siebie)

Paluszki witamy, głośno przeliczamy

(dzieci zaciskają dłonie w piąstki a następnie prostują kolejne palce u obu rąk jednocześnie)

Ty i ja, ty i ja

(dzieci wskazują na siebie i na innych)

Jeden, dwa, trzy, cztery, pięć

(dzieci po kolei liczą palce u jednej ręki łapiąc je drugą) 

Ten pierwszy to mój dziadziuś,

A przy nim babunia.

Największy to mój tatuś,

A przy nim mamunia

A to ja dziecinka mała,

A to moja rodzinka cała.    

( pokazujemy po kolei palce u jednej ręki)

Ważyła kokoszka kaszkę, ważyła

-mówiąc to robimy palcem kółeczka na wewnętrznej stronie dłoni dziecka. Potem po kolei łapiemy paluszki dziecka zaczynając od kciuka i mówimy:

Temu dała na miseczce,

Temu dała na łyżeczce.

Temu dała na spodeczku,

Temu dała w kubeczku,

A temu malutkiemu nic nie dała

tylko frrrrr poleciała

(udajemy odlatującego ptaka)

Tu jest grota.

(pokazujemy pięść)

W środku miś.

(zginamy kciuk i wsadzamy pod złożone palce)

Proszę, misiu, na dwór wyjdź.

(stukamy w pięść)

O! wyszedł miś.

(wysuwamy kciuk)